♪ Brothers in arms – Dire Straits
Deze keer breng ik een fictief verhaal dat ook waargebeurd zou kunnen zijn. Voor dit kortverhaal heb ik me laten inspireren door een scène uit de film Minotaur van de Russische regisseur Andrej Zvjagintsev. Deze beklemmende en visueel sterke film, die ik vorige maand op het Filmfestival van Gent zag, blijft nazinderen, naast de levensloop van de regisseur zelf.
In de film Minotaur, met verwijzing naar de Griekse mythische Minotaurus, wordt de toeschouwer meegesleurd in een menselijk labyrint van bedrog, keuzes en de schuld die ermee gepaard gaat. Dit alles wordt meesterlijk verfilmd tegen de achtergrond van de Russische inval in Oekraïne in 2022 die zich als een grimmige en beklijvende rode draad doorheen de film spint. Tevens ook de rode draad in mijn kortverhaal.
Meer info over de film Minotaur vind je hier.
De datum voor deze post is goed overwogen. Binnenkort zijn we 11 november, Wapenstilstand.
In Ieper, waar ik ben geboren en mijn hele jeugd heb doorgebracht, is 11 november een heel speciale dag.
Ieper en de Westhoek zijn een levend symbool tégen de oorlog, met als herinnering de ruim honderdvijftig militaire kerkhoven als littekens in de Vlaamse velden. Tyne Cot Cemetery nabij Passendale is het grootste en meest bekende. Maar vele soldaten bleven na de oorlog vermist of ongeïdentificeerd, en dolen eeuwig rond in Flanders Fields. Voor bijna 55.000 vermiste soldaten van het Britse Gemenebest werd de Menenpoort in Ieper opgericht, een van ‘s werelds bekendste oorlogsmonumenten ter nagedachtenis van de Eerste Wereldoorlog. Sinds juli 1928 (met onderbreking tijdens WO II) wordt hier iedere avond om 20u trouw de Last Post geblazen, als eerbetoon aan de oorlogsslachtoffers. Ik kon als kind en tiener ‘s avonds het klaroengeschal van de Last Post horen vanuit mijn kamer. De ceremonie trok toen nog weinig volk, nu is het al jaren drummen rond 20u aan de Menenpoort.
Ieper werd volledig verwoest in de eerste wereldoorlog. In de loopgraven en de slagvelden rond Ieper zijn in 1914-1918 honderdduizenden soldaten omgekomen. Voor de wereldvrede. Geallieerde soldaten, waaronder Belgen, Fransen, Britten, Canadezen en tal van andere nationaliteiten, maar daarnaast ook vele Duitse soldaten. Vriend en vijand. Brothers in arms. Jonge mannen met nog een heel leven voor zich. Zonen, broers, echtgenoten, sommigen ook al vader. Geofferd voor de vrede. Geofferd voor hun vaderland…
En zo gaat het helaas iedere dag voort, tijdens de vele zinloze oorlogen, dichtbij en ver weg.
Mijn kortverhaal
Ze kregen welgeteld vijftien minuten om hun kleren in te ruilen voor een militair grijsgroene plunje en zich klaar te maken voor de briefing. Igor had het ijzig koud, ondanks de overvolle kleedkamer. Hij keek schichtig om zich heen. Hij kende er niemand. Waarom was hij niet gevlucht naar Istanbul samen met Dmitry, zijn beste vriend? Hij wilde nog absoluut zijn master bouwkundig ingenieur afmaken, toen hij abrupt en per direct werd gerekruteerd. Nu was het te laat.
In een grote koude zaal kreeg Igor, samen met de 199 andere jongens, te horen dat het vaderland op hen rekende, dat Rusland en hun leider hen een voor een zorgvuldig had geselecteerd. Dat ze uitverkoren waren. Dat alle hoop op hen was gesteld in de oorlog tegen Oekraïne en het kapitalistische Westen. Een oorlog die twaalf jaar geleden begon met de Russische annexatie van de Krim en escaleerde in februari 2022 met een grote militaire invasie in Oekraïne.
Igor had geruchten opgevangen dat de Russen aan het front al lang door hun voorraden heen waren, niet enkel van munitie en voedsel, maar vooral van warme kledij en kogelvrije vesten. Waarom in godsnaam mocht hij zijn warme donsjas niet aanhouden bovenop zijn kaki uniform? Vooraan ratelden de officiers door, ruimte voor vragen was er niet. Igor voelde een knoop in zijn maag en rilde, niet enkel van de kou. Wat was echt waar? En waar begon de goed uitgedokterde propaganda?
De gehersenspoelde kersverse soldaten werden naar buiten geleid, waar enkele aftandse bussen met ronkende, rokende motoren hen opwachtten.
Rondom de vier stinkende bussen had zich een ijzig stille menigte verzameld, allemaal familieleden, ingeduffeld met dikke jassen, wollen sjaals, mutsen en handschoenen. Het had hevig gesneeuwd vanmorgen. Alles zag er wit uit, als een zwartwit film, een stomme zwartwit film.
De Siberische wind gierde, schuurde langs Igors gezicht en deed zijn neusharen instant bevriezen. Haastig ging hij op zoek naar zijn familie, zijn oog viel meteen op zijn moeder. Igor wurmde zich een weg door de mensenmassa, waar armen reikten en de jonge soldaten stevig werden aangeklampt en vastgehouden, alsof hun leven ervan afhing. Koude bedrukte gezichten wreven tegen elkaar aan en wisselden gesmoorde tranen uit.
Zonet werd daarbinnen nog stevig op de rekruten ingepraat, en kregen ze te horen dat de hele natie op hen rekende. En dan nu kwam de eerste harde test, zich sterk houden voor hun eigen familie, hoofden geheven, lippen stijf op elkaar, maar nu al gebroken vanbinnen.
Igor probeerde de warme adem en de kussen van zijn moeder niet te voelen en sloot zich hermetisch af voor zijn vader, die hem bemoedigend op de rug klopte. Zijn zus Yelena, met zijn schreiend neefje Sasha op haar arm, kon hij al helemaal niet aankijken. Het hele tafereel maakte Igor misselijk, de knoop in zijn maag was intussen veranderd in een bijtend zuur dat zich langzaam een weg omhoog baande. Hij kon nu toch geen gezichtsverlies lijden, hij was nog niet eens vertrokken.
De stomme zwartwit film kwam tot leven toen er ineens luid werd geroepen. Dat het tijd was om te vertrekken, dat de kameraden aan het front uitkeken naar hun komst.
Zonder zijn familie nog aan te kijken wrikte Igor zich los uit hun warme armen en draaide zich om, gevoelloos en mechanisch.
Enkele vrouwen huilden hardop toen hun zonen vertrokken richting de gammele bussen. Deze moeders voelden dat dit afscheid definitief was, dat ze hun jongens wellicht nooit meer zouden terugzien eens ze werden afgevoerd, de koude en de ontbering tegemoet in de Russische frontlinie.
Igor hoorde zijn moeder luid zijn naam schreeuwen, het ging door merg en been, hij kon bijna haar bloed door zijn aderen voelen pulseren. Pas bij de bus en op veilige afstand durfde Igor zich nog een laatste keer omdraaien. Hij zag dat zijn moeder met veel moeite werd rechtgehouden door zijn vader en oom, en nu vol door de knieën ging als hun innige blikken elkaar voor de laatste keer kruisten. Hij keek snel weer voor zich, greep de soldaat naast hem vast en kotste op zijn gloednieuwe te grote legerlaarzen.